Oyun teorisi: öl ya da hayatta kal!

Yazının sonunda bizi ilginç bir örnek bekliyor.
Temelleri 1944′de atılan oyun teorisi ilk olarak insanların oynadığı oyunlar üzerinden yola çıkılarak geliştirilmişti. The Theory of Games and Economics isimli kitabın oyun teorisi bölümünü yazan John von Neumann işe satranç ve poker ile başlayarak daha sonra bu gelişmeleri ekonomi gibi daha karmaşık oyunlar için uyguladı. II.Dünya savaşının bitmesi üzerine dünya üzerinde soğuk savaş başladı ve Oyun Teorisinin önemi daha da iyi anlaşıldı. Artık savaş stratejileri belirlenirken, oyun teorisinden yararlanılıyordu. Savaşlar karmaşık birer satranç oyunu gibi düşünülerek, tüm askeri stratejiler sınanabiliyordu. Oyun Teorisi son derece ilginç bir konu, yüksek lisans için zevkle alınabilecek kadar ilginç bir konu.

İlerde detaylı bir yazı yazmayı isterim, şimdi güzel bir örnekle konuyu bitirelim.

Triello

Triello, düellonun 3 kişiyle oynananıdır. Şimdi bu üç kişinin Bay siyah, Bay Gri, Bay Beyaz olduğunu düşünün. Bu 3 kişi bir gün anlaşamadıkları bir konu için triello yapmak için bir araya gelirler. Arlarından en kötü atıcı Bay Siyahtır ve attığı 3 atıştan sadece birinde isabet sağlar. Daha iyi olan Bay Gri ise attığı 3 atıştan ikisini isabet ettirmeyi başarır. Bay Beyaz ise attığı 3 atıştan üçünü de tutturur. Triellonun adil olması için aralarında şöyle bir anlaşma yaparlar. En kötü atıcı olan Bay Siyah ilk başlayan olacaktır. Bay Siyahtan sonra hala yaşıyorsa Bay Gri ve daha sonra Bay Beyaz atış yapacaktır. Şimdi Bay Siyah nasıl bir başlangıç yapmalıdır ki, en iyi sonucu elde etsin? Lütfen cavaba bakmadan önce biraz düşünün.
Evet şimdi sırayla Bay Siyahın seçeneklerini inceleyelim.

1. Bay Siyah önce Bay Griye nişan alır, eğer isabet sağlarsa Bay Giri ölür ve ateş etme sırası Bay Beyaza geçer. Artık ikisi karşı karşıyadır ve sıra Bay Beyazdadır. Bay Beyaz mükemmel bir atıcı olduğu için Bay siyahı vuracaktır.

2. Bay Siyah önce Bay Beyaza nişan alır. Eğer vurmayı başarırsa sıra Bay Griye geçer. Bay Gri 3 atıştan ikisinde isabet sağladığı için Bay Siyahın hayatta kalma ve tekrar Bay Griyi vurma şansı mevcuttur.

Bu durumda 2. seçenek mantıklı olandır. Fakat ortada bir 3. seçenek daha vardır.

3. Bay Siyah havaya ateş eder! Bunda sonra atış sırası Bay Griye geçecektir. Bay Gri ise atışını daha zor bir rakip olan Bay Beyaz üzerinde kullanacaktır. Burada ortaya iki ihtimal çıkar. Eğer Bay Gri tutturursa ve Bay Beyazı vurursa sıra Bay Siyaha geçer. Eğer Bay Gri tutturamazsa sıra Bay Beyaza geçecektir. Bay Beyaz ise Bay Siyah ve Bay Gri arasından daha iyi olan Bay Griyi hedef alacak ve mükemmel bir atıcı olduğu için onu vuracaktır. Şimdi sıra yine Bay Siyaha geçer! Görüldüğü gibi her iki ihtimalde de Bay Siyah hayatta kalıyor ve sıra kendisine geçiyor. Bu şuna benziyor. Normal bir triello yerine düellodaymış gibi ve ilk başlayan Bay Siyahın kendisi.

Temiz seçenek.

Görüldüğü gibi çok basit bir oyunda dahi, Oyun Teorisi çok işe yaramakta. Daha karmaşık yapılar içinse daha ilginç sonuçlar ortaya çıkabiliyor.